Topmenu

veiligheid in de klas

Veiligheid in de klas

Een veilige sfeer creëren in de klas, hoe doe je dat?

Het begin van een nieuw schooljaar. Een nieuw jaar betekent in veel gevallen ook een nieuwe klas met studenten (lees: leerlingen). Hoe zorg je ervoor dat er een veilige sfeer ontstaat waarin alles besproken kan worden en dat de studenten goed met elkaar omgaan?

Veiligheid is een van de basisbehoeften van het brein. Studenten kunnen pas gaan leren wanneer het brein gerust is gesteld en er een bepaalde mate van zekerheid heerst[1]. Een eerste stap in creëren van een veilig gevoel in de klas ligt bij jou, als docent. Stel jezelf voor en vertel wie je bent zodat de groep kan kennismaken met jou. Maakt het persoonlijk en stel je kwetsbaar op, dat zorgt voor verbinding en het ‘samen-gevoel’. Als de studenten weten wie ze voor zich hebben en wat ze kunnen verwachten, biedt dat geruststelling.

Groepsvorming

Jongeren in een klas vormen een groep. Daar gaat een groepsontwikkeling aan vooraf. Tuckman heeft in 1965 drie fases van groepsvorming vastgesteld die een groep doorloopt[2]. Deze groepsvorming start dus op de eerste dag van een nieuwe klas. In dit artikel wil ik een groep of klas ook benaderen als een team: Together Everyone Achieves More. Beschouw jouw klas als een team, die moet samenwerken en samen kan groeien.

  1. Forming: Kennismaken en duidelijkheid
    Forming is een fase waarin de groep wordt samengesteld. Studenten komen bijvoorbeeld in een groep terecht omdat zij deel uitmaken van klas 1B. Kennismaking is een belangrijk onderdeel van deze fase. Kennismaking met de docenten, maar vooral ook met hun medestudenten. Daarnaast willen de jongeren duidelijkheid over de lessen, toetsen en wat er van hen verwacht wordt. De behoefte aan afspraken en duidelijkheid vloeit voort uit de behoefte van veiligheid[3].  
  2. Storming: Rolverdeling
    De tweede fase van groepsvorming zorgt voor een rolverdeling in de groep. Jongeren gaan in deze fase op zoek naar hun positie in hun team. In deze fase wordt bepaald wie de leiding neemt, wie de beste grappen maakt en wie altijd op de hoogte is van het huiswerk. Dit kan zorgen voor interne, maar ook externe conflicten.
  3. Norming: De ongeschreven regels
    Deze fase gaat over het vaststellen van klassenafspraken, bijvoorbeeld hoe de groep met elkaar omgaat. Deze fase hangt erg samen met wat er is ontstaan uit de storming fase. De leider bepaalt namelijk hoe er met elkaar wordt omgegaan en hoe er wordt gewerkt. In deze fase vormen zich gemeenschappelijke normen en de ongeschreven regels.

De rol van de docent

Als docent is het erg interessant om dit groepsproces te volgen en hier onderdeel van te zijn. Maar het beste is om zelf de regie te voeren over deze drie fases. Wees zelf de leider, want daarmee kun jij ook de afspraken en gemeenschappelijke normen neerzetten. Op basis hiervan kun je het gesprek in de klas aan gaan als mensen de normen en afspraken niet naleven. Als team kun je dan samen oplossingen bedenken. Als docent moet je het proces van groepsvorming dus niet helemaal loslaten. Na de forming kun jij als docent de leiding nemen (norming) om de storming, de klassenafspraken en ongeschreven regels, te laten verlopen volgens jouw plan. En daarmee creëer je dus veiligheid.

Tips voor teambuilding gedurende het jaar

Een andere fijne oefening om openheid te stimuleren, is elke student op een blaadje te laten schrijven hoe ze denken dat anderen hen zien. Door dit bespreekbaar te maken haal je veel vooroordelen weg, want wat blijkt: klasgenoten schatten elkaar vaak anders in.

Mocht je niet te maken krijgen met een nieuw team, maar al met een gevormde groep, onderzoek dan de rollen en manier van communicatie in je groep. Dit kan door middel van de Roos van Leary. Breng je klas in kaart en probeer door middel van deze informatie patronen te doorbreken.

Het gesprek aan gaan in de klas

Als er eenmaal een veilige sfeer is gecreëerd, voelen studenten de ruimte om open te zijn over persoonlijke kwesties. En kun je (controversiële) onderwerpen zoals pesten, discriminatie, schulden en seksualiteit bespreekbaar maken. Een veilige sfeer in een klas creëren is altijd belangrijk, vooral bij het vak Burgerschap. Bij onze methode De maatschappij dat ben JIJ staat het gesprek in de klas centraal. Zo leren studenten een mening vormen over onderwerpen. Studenten gaan nadenken over hun eigen rol in de maatschappij en hoe ze hier een positieve invloed op kunnen uitoefenen. Heb jij moeite om bepaalde onderwerpen in de klas te bespreken? Codename Future helpt je graag op weg!


[1] Van de Wiel, J. (2018) ‘Stel je eens voor – veiligheid deel 1’. Online: https://www.myobonderwijs.nl/brain-blog/wat-zijn-nu-de-belangrijkste-voorwaarden-om-eigenlijk-te-kunnen-leren/

[2] Teitler, P. (2013) ‘Lessen in orde’. Uitgeverij Coutinho.

[3] Luitjes, M. e.a. (2005) ‘Praktijkboek conflictcoaching’. Nelissen.

, ,